برگزار کنندگان این وبینار علمی – تخصصی؛ انجمن ژئوپلیتیک ایران، مرکز مطالعات فرهنگ سیاسی و روابط بین الملل ماه موسسه پیام امام هادی (ع)، موسسه پژواک خرد معاصر، مرکز مطالعات آفریقای دانشگاه تربیت مدرس، کمیته بین الملل انجمن جامعه شناسی سیاسی ایران و سفارت جمهوری اسلامی ایران در نواکشوت (موریتانی) بودند.

در این مراسم، دکتر امیر علی امام جمعه شهیدی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در موریتانی،  به سخنرانی پرداخت. محتوا سخنرانی به شرح ذیل است:

موریتانی یازدهمین کشور بزرگ آفریقا است که در شمال غربی این کشور واقع شده و پایتخت آن نواکشوت است. موریتانی محل استقرار قبائل مور است و از قدیم تمدن کوچ نشینی داشته است. نژادهای آن مورها، عرب ها و بربرها می باشند. سیاه پوستان موریتانی از گذشته به قدرت یافتن اعراب معترض بودند. استعمار فرانسه ساختار قبیله ای آن را متزلزل و قبائل جنگجو را ضعیف نمود. در زمان رومیان موریتانی سرزمین پهناوری بود که مراکش و الجزایر را در بر می گرفت. یورش بربرها، باعث رانده شدن بربرها به نواحی جنوبی شد. در قرن شانزدهم میلادی طایفه مسلمان بنی حسن موریتانی را فتح نمودند. از قرن پانزدهم میلادی استعمار پرتغال و پس از آن سلطه هلندیها، انگلستان و فرانسه به این منطقه مسلمان نشین کشیده شد. در سال ۱۹۶۰میلادی فرانسه به دنبال اوج استقلال طلبی مسلمانان به این سرزمین استقلال اعطا کرد.

مختارولد داداه ،در سال ۱۹۲۴ میلادی در بوتیلیمیت به دنیا آمد. وی در بازسازی نوین کشور موریتانی پس از رهایی از استعمار تاثیر عمده داشت. وی موریتانی را به چهار راه اعراب و آفریقا تبدیل کرد و در طول ۲۵ سال حکومت آنرا به کشوری مستقل تبدیل نمود. مرکز موریتانی نواکشوت است و هشت ناحیه دارد که زیر نظر موریتانی اداره می گردد. زبان آنها عربی با لهجه حسانی می باشد. تقریبا همه مردم پیرو آئین اسلام هستند. قانون اساسی اسلام را به عنوان دین اصلی کشور پذیرفته و در ۲۸ نوامبر ۱۹۶۸میلادی نوع حکومت آنرا جمهوری اسلامی موریتانی اعلام نمودند. فرقه صوفیه تیجانی نیز در موریتانی، مراکش و سنگال پیروان زیادی دارد. گروههای فعال و جناح های مختلف در کشور موریتانی قرن هاست که پیرو مذهب مالکی اهل سنت می باشند. اما به تازگی رویکرد خاصی در ارتباط با مذهب شیعه در این کشور به وجود آمده و مذهب شیعه در این کشور فعالیت چشمگیری داشته است.

حضور شیعیان در منطقه مغرب عربی که موریتانی نیز بخشی از این کشور است قدمت تاریخی دارد. با رسیدن اسلام به این منطقه در سال پنجاه قمری (۶۶۵ میلادی)، ساکنان منطقه با اسلام آشنا شده و دین نوین اسلام را پذیرا شدند. سرانجام اسلام در سال صد و هفتاد قمری (۷۸۶ میلادی) به طور مشخص پس از آنکه یکی از نوادگان پیامبر اسلام (ص) معروف به مولا ادریس بن عبدالله بن حسن بن عبدالعلی، که از دست حاکمان عباسی بغداد به این منطقه پناه برده بود؛ گسترش یافت. حضور وی باعث حضور بنیادی و گسترده اسلام در این منطقه شد. پس از بیعت مردم منطقه و به یاری آنها، نخستین دولت اسلامی و مستقل از خلافت شرقی عربی شکل گرفت که به نام بنیانگذار آن ادریس بن عبدالله یا طایفه ادریسیان نامگذاری شد. به این ترتیب ادریسیان، اولین حکومت مستقل شیعی بودند که در دورترین نقطه از مرکز خلافت اسلامی مغرب الاقصی شکل گرفت و در گسترش اسلام در میان ساکنان آن منطقه و همگانی نمودن آموزه های اصیل اسلامی و شیعه نقش آفرینی نمودند. آمار رسمی در مورد شیعیان موریتانی در سال ۲۰۰۹، جمعیت کمتر از یک درصد جمعیت مسلمانان که بیش از سه میلیون نفر بوده است را تشکیل داده است. مجتمع امام علی (ع)، نخستین مرکز شیعیان موریتانی در سال ۱۳۹۲ شمسی در دار النعیم، محله ای در نواکشوت تاسیس شد. وجود گروه های شیعی در کشور الجزایر، مغرب، مراکش، موریتانی و نمادهای شیعه در این کشورها دارای پیشینه تاریخی است. از جمله نمادهای شیعی در موریتانی می توان به نامگذاری حسن و حسین بر کودکان پسر و نام های فاطمه، زهره، بتول بر دختران موریتانی اشاره کرد. مردان موریتانی عمامه های سیاه و سفید به تأسی از لباس روحانیان شیعه بر سر می گذارند.

زبان رسمی مردم موریتانی عربی بوده و گویش عربی حسانیه و زبان های ولوف، سولینک، فولانی زبانهای اصلی گفتاری مردم است. زبان فرانسه نیز در رسانه ها و میان تحصیلکرده ها رواج گسترده دارد. در کلاس اول دبستان تنها زبان عربی آموزش داده می شود و از کلاس دوم آموزش زبان فرانسه آغاز و مباحث علمی آموزش داده می شود. در موریتانی دانشگاه نواکشوت و دیگر نهادهای آموزش عالی فعالیت دارند اما بیشتر موریتانیانی ها دارای مدارج عالی از دانشگاه های خارج از کشور می باشند.

سفارت جمهوری اسلامی ایران در نواکشوت نسبت به مسائل فرهنگی توجه ویژه دارد. سفارت سعی در تبیین این مسئله دارد که سیاست جمهوری اسلامی ایران تقویت دوستی و برادری با همه کشورهای اسلامی، عربی و آفریقایی و توسعه همکاریهای برادرانه با همه کشورها به ویژه کشورهای اسلامی است که موجب دوستی هرچه بیشتر ملت و دولت کشور موریتانی با ملت و دولت ایران اسلامی شده است. مردم موریتانی نسبت به مردم ایران علاقه مندی وافری دارند به طوری که آنها را به عنوان خیار الناس یا بهترین مردم لقب گذاری کرده اند. مردم موریتانی روحیه استکبار ستیزی مردم ایران را تحسین می کنند. دولت موریتانی در مورد فلسطین موضع گیری مترقی دارد. دولت و مقامات موریتانی به ویژه ریاست جمهوری و وزیر امور خارجه موریتانی همواره از حقوق فلسطینیان حمایت کرده و اقدامات رژیم صهیونیستی علیه مردم فلسطین از جمله حمله اخیر رژیم صهیونیستی به مسجدالاقصی را با صدور بیانیه های رسمی به شدت محکوم کردند. دولت موریتانی شایعات مربوط به برقراری روابط با رژیم صهیونیستی را مردود و آنرا منوط به تصمیم عمومی جامعه عرب دانسته است.

با توجه به تقرب زبانی، فرهنگی، تمدنی و روابط دوستانه موریتانی با کشورهای جهان اسلام، کشورهای عربی و آفریقایی مانند عربستان سعودی، امارات متحده عربی، مصر، کویت، بحرین و سایر کشورهای اسلامی و آفریقایی، شهر نواکشوت به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام در سال ۲۰۲۳ انتخاب گردید. به این مناسبت جشنواره ۲ روزه ای با حضور ریاست جمهوری موریتانی و وزیران فرهنگ کشورهای مختلف اسلامی، با هماهنگی با سازمان آیسسکو، سازمان آموزش علمی – فرهنگی وابسته به سازمان همکاریهای اسلامی در نواکشوت برگزار گردید. در این مراسم وزیر فرهنگ و ارشاد کشورمان، جناب دکتر محمد مهدی اسماعیلی به همراه هیأت همراه شرکت داشتند. وزیر محترم کشورمان با ریاست جمهوری و بسیاری از مقامات شرکت کننده در این اجلاس مذاکرات و گفتگوهای مفید و گسترده ای را داشتند. در سفر وزیر فرهنگ و ارشاد جمهوری اسلامی ایران در زمینه همکاریهای فرهنگی تعاملات موثری فیما بین جمهوری اسلامی ایران و کشور موریتانی انجام شد. به امید آنکه با انتخاب نواکشوت به عنوان پایتخت فرهنگی کشورهای اسلامی شاهد پیشرفت و گسترش، ترقی و توسعه پایتخت کشور موریتانی و سایر شهرهای موریتانی باشیم.

در ادامه نشست، دکتر مجید رسولی، عضو پیوسته انجمن ژئوپلیتیک ایران و عضوهیأت علمی و ریاست مرکز مطالعات آفریقا دانشگاه تربیت مدرس نیز نواکشوت را انتخابی شایسته به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام دانست. محتوای سخنرانی وی به شرح ذیل است:

کشورهای جهان اسلام با جمعیت بیش از یک میلیارد نفر، در وسعت جغرافیایی بیش از ۳۱ میلیون کیلومتر مربع بخش عظیمی از گستره کره زمین را در بر گرفته اند. کشورهای جهان اسلام، با توجه به ظرفیت والایشان، هنوز در معادلات سیاسی، اقتصادی، فرهنگی،بین المللی فاصله زیادی تا رسیدن به وضعیت مطلوب دارند. در دهه های اخیر تلاش هایی جهت حضور پررنگ تر کشورهای اسلامی در نظام بین الملل صورت گرفته است. آیسسکو به عنوان یکی از نهادهای زیر مجموعه سازمان کنفرانس اسلامی در جهت مهندسی فرهنگی مطلوب کشورهای جهان اسلام، تصمیم به برگزاری رویداد مهم به نام انتخاب پایتخت فرهنگی جهان اسلام داشته است. هدف از این اقدام ترویج اتحاد و بهبود وضعیت فرهنگی –اجتماعی، همکاری و هماهنگی پایتختها و کشورهای جهان اسلام جهت گسترش توانایی و قابلیتهای کشورهای جهان اسلام است. آیسسکو برای انتخاب یک شهر به عنوان پایتخت جهان اسلام چند مولفه را مد نظر قرار داده است. تمدن قوی، تاریخ اصیل، فضاهای دینی – مذهبی، بناهای تاریخی – مذهبی، جذابیت های جغرافیایی، توریستی و اقتصادی جزو این موارد است. براساس این شاخص ها شهر نواکشوت موریتانی در سال ۲۰۲۳ میلادی به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام انتخاب شد.

کشور موریتانی کشوری مسلمان است. حب النبی از کودکی در وجود مردم موریتانی نهادینه شده است. بعد از مصر موریتانی دومین کشور قرآنی آفریقاست. مرکز قرآنی المعین در شهر نواکشوت که تربیت کودکان قرآنی را به عهده دارد یکی از شاخص های اصیل قرآنی محسوب می شود. بعد از نیجریه، موریتانی، دومین کشوری است که در ترویج مذهب تشیع فعالیت دارد. برخی از معماریهای اصیل در مویتانی، مسجد صعودی و مسجد ابن عباس است که با معماری خاص خود توجه توریستهای زیادی را به خود جلب کرده است. بندر مهم نواکشوت، فرودگاه، موقعیت استراتژیک، موقعیت ژئواستراتژِیک موریتانی در صحرای بزرگ و واقع شدن در کرانه اقیانوس اطلس و… منجر به انتخاب شایسته نواکشوت به عنوان پایتخت جهان اسلام شده است.

جمهوری اسلامی ایران، جهت انجام فعالیت های فرهنگی نیازمند بسترسازی مناسب به واسطه فعالیت های اقتصادی است. واقعیت آن است که بدون فعالیت ها و مراودات اقتصادی مناسب بین کشورمان و آفریقا امکان تاثیرگذاری فعالیت های فرهنگی ضعیف و چه بسا با تاثیرگذاری منفی همراه باشد. چنانچه مدل حضور و ارتباط ایران با کشورهای آفریقایی اقتصادی باشد در ذیل فعالیت های اقتصادی می توان تاثیر گذاری فرهنگی داشت و به راه اندازی موسسات، مدارس و مراکز فرهنگی تاثیر گذار اقدام کرد. کشورهای مسلمان آفریقایی از لحاظ استراتژِک، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی برای جمهوری اسلامی ایران دارای اهمیت بسیار است. متاسفانه سیاست جامعی در پیشبرد فعالیتهای اقتصادی در دولت های مختلف در آفریقا نداشته ایم. بعضی مواقع فرصت سازی، به فرصت سوزی تبدیل شده است.

اقدامات نامناسب بعضی مدیران اجرایی، باعث کاهش اعتماد دولت های آفریقایی نسبت به ایران شده است. مدیریت ناصحیح باعث شده، عرصه فعالیت های اقتصادی در آفریقا به دیگر کشورها مثل چین، هند، برزیل و ترکیه واگذار شود. عدم طراحی برنامه جامع میان مدت و دراز مدت باعث شده است کشورمان از راز این بازار جذاب توام با فرصتهای تجاری و ضریب ریسک کم خطر، محروم گردد. خوشبختانه مردم و رهبران آفریقا نسبت به مردم ایران دیدگاه بسیار خوبی دارند و مردم ایران را مردمی استکبار ستیز می دانند. ضروری است که جمهوری اسلامی ایران با برنامه ریزی اصولی و طراحی سیاست دراز مدت با بهره گیری از ظرفیتهای موجود و اقدامات عملیاتی اقتصادی – فرهنگی روابط شایسته اقتصادی فرهنگی با کشورهای مسلمان آفریقا و موریتانی داشته باشد.